Helgetur til Kampala

Vi heiv oss på bussen ganske spontant og tok turen til Kampala. Då vi hadde køyrd nokre timar blei temperaturen god, og graset grønt. Akkurat som å kome til eit anna land. I Kampala var trafikken heilt over styr. Bussen brukte ein halv time på å stange seg ned ein bakke i kaoset som er nærast stilleståande om ein har meir enn to hjul. Ein ven kalla Thomas møtte oss og tråkla oss igjennom vrimmelet til eit hotell. Veldig kjekt å sleppe å leite sjølv. Fem etasjar over bakken var det ganske roleg. Thomas hadde med seg ein ven og inviterte oss ut på den hippaste utestaden han kjente til. Vi hamna på taket til det største kjøpesenteret i byen, eigd av ei av døtrene til presidenten.

Dagen etter gjekk vi rundt for å skaffe småting vi hadde sakna ei stund. Meir solkrem, nye solbriller, gryn, sjokolade og nye gummipakningar til Anne sine earphones. Sidan min iPod blei stolen for lenge sida har eg ikkje høyrt på anna musikk enn sprengte transittradioar, helst fleire om gangen. Det var fantastisk å få høyre på favorittartistar med gode lydforhold igjen.

Taxiparken i Kampala er noko for seg sjølv. Det er ytterst merkeleg at folk kan finne ut av dette kaotiske systemet og kome seg dit dei vil. Systemet er ganske bra, det går taxi i alle retningar for ein rimeleg penge, og dei går ofte. Når rushet står i stampe går det sjølvsagt seint, men det sig. 

 

Frå det tørre nord ville vi gjerne sjå mest mogleg vatn, så vi tok turen til Victoria sjøen. Ei anna av døtrene til presidenten hadde sett opp ein luksuspark med svømmebasseng, strand, raske båtar, ein diger stall med mange hestar og ein kunstig foss. Kvite som vi er var det her vi hamna når vi spurde etter vegen til Victoria sjøen. Det er visst her dei kvite reiser. Etter å ha drukke vatn og brus i flotte glas og sett oss ikring fekk vi auge på nokre som padla kanoliknande småbåtar ute på sjøen. Vi hasta til vatnet for å prøve, men i den inngjerda luksusparken var det berre tilgang til båtar med kraftige påhengsmotorar. Ut frå parken trengte vi ikkje å gå gjennom sikkekrheitskontroll med flyplassportal, det heldt å smile og vinke. 

Rett bortom fann vi ein lokal
samlingsstad. Eg freista ein
gribb med ei flaske vørterøl.

Her fekk vi kontakt med ein fiskar som tok oss med ut i den smale plankebåten sin. På midten var det plass til to i breidda, og under toftene låg garnet. Han gjekk i kule jeans og var som alle andre her oppteken av å ta seg godt ut. 

Padle kunne han. Ein kjente eit sug i båten for kvart tak. Vi fekk sjå stranda der dei lossa plankar frå ein kjempesvær plankebåt med påhengsmotor. Båten hadde akkurat same form som vår. På ei anna strand stod karar og spadde sand ut av båtane sine. Alt kom frå øyene ikring sa guiden vår, dei fekk gode prisar på varene i Kampala. 

Nokre gutar padlar heller med spadane enn å spa sand

Vi padla til ei øy og såg fuglar og insekt flyge over det grøne vatnet. Nokre gongar smaug vi båten inn under låge kratt som vaks opp av vatnet. Eit stranda skrog av cement var det som var att etter at ein general ville lage ein uslåeleg båt. Den var nok vanskeleg å få has på, men det ser ut til at vegetasjonen har overtaket i dag. 

Når kroppen får nok

Dersom du er ein slektning eller ein god ven som har lett for å uroe seg, kan du tenkje på at eg snart er heilt bra igjen frå det du kan lese om nedanfor. 

Magen kjennes ut som om den er sprengfull av noko som gneg han opp frå innnsida. Rett og slett veldig ildt. Med dopapir i handa kjem eg meg ut av stråhytta og går stien bort til latrina til lærarane i Otici. Den er sett opp av resirkulert materiale med dører av plastkanner og hengsler av sykkelkjede. Stråtaket er litt glissent, men dei fleste gliper er lappa saman med spindelvev. Jordholdet er heldig vis slitt, så holet er større enn normalt. Det kjem godt med når trykket er så høgt som no. Femti blåsvarte floger skvett rundt når eg let det stå til. 

Flogene blir forstyrra tre gongar til. Åt eg litt for mykje rotte i går kveld? Spørsmålet heng ikkje lenge i lufta då eg får eit kar mellom hendene i siste liten. Grace, læraren i førsteklasse, hastar inn slik at litt fleire enn Anne kan vere sykisk støtte når slevet dinglar mellom støyta. Sjølv hadde eg helst krølla meg saman bak ei låst dør, men her er privatliv oppskrytt. Særleg om ein er sjuk. Det står dårleg til. Temperaturen stig, magen jamrar og musklane rykker ukontrollert. Veske og føde held seg ikkje der det skal men flyktar snart i begge retningar. Eg får mange gode tilbod om tablettar frå ein lokal drug shop som fjernar magesmerter og hindrar avføring i ei veke. Kvit og søkkrik med ubegrensa medisinsk dekning i reiseforsikringa, har eg meir lyst å kome meg til eit sivilisert helsetilbod. Vår mann Noah i Lions Aid Norway sender straks ein bil. Lærarane i Otici ser ytterst urolege og triste ut når eg stavrar inn i bilen godt støtta av William. Ein gjest skal helst reise heim synleg større av god mat i denne kulturen. Den skrinne sunnfjordingen gjer skam på vertskapet med denne vaklevorne retretten. På mystisk vis greier eg å halde tett både oppe og nede gjennom heile bilturen trass terrenget. Ein og ein halv time med risting og humping. Dei siste 50 meterane var asfalterte. 

Litt seinare sit eg med føtene i ein dam av vassent spy på det flottaste privatrommet ein kan få på eit sjukehus i Gulu. Ein liten halvtime etter kjem det nokon og tørkar opp. Her er TV og kjøleskap, men underhaldninga blir ei oljelampe då straumen har gått. Agregatet går, men det store agregatet er ute av drift, så dei greier berre å gje straum til dei mest sentrale delar av sjukehuset. Straumen i Gulu er gått omlag ein tredjedel av tida, så eg blir overraska då neonrøyra blinkar seinare på kvelden. Det er ikkje måte på kor godt eg blir passa på her. I løpet av eit døgn har det kome nokon inn døra rundt 40 gonar. Dei skal vaske litt, kjem med dopapir, kjem med stearinlys, kjem med fyrstikker, lurer på om det går bra, lurer på om det går fint, skal sette ein kanyle, skal gje meg 500 ml intravenøs veske, skal gje meg intravenøs antibiotika, lurer på om det går bra, skal gje meg intravenøst sukker, skal sette ein ny kanyle, lurer på kvifor eg har slike rykningar, skal vaske litt på golvet, skal vaske doen, kjem med besøk, tar blodtrykk, tar temperaturen, tar pulsen og spør korleis det går. Ein av dei fire legane som er innom meiner eg har tyfoidfeber. Etter nokre timar er kroppen riktig så kjekk, berre litt slakk etter ein strabasiøs dag. 

Sjølv om eg ikkje har sagt til nokon at eg er innlagt, finn folk ut av det og kjem på besøk. Sjåføren som køyrde oss til sjukehuset frå Otici kjem innom dagen etter. Vi har jo sete på med han to gongar, så det blir naturleg for han å ta ein tur. Fin kultur slik. Margaret frå Otici kjem på besøk og Husfar med sønene kjem to gongar. Det er hyggeleg. Ein er aldri åleine i dette landet. Særleg ikkje om ein er sjuk.  

I slutten av februar var eg også innlagt på dette sjukehuset. Symptoma var liknande, men ikkje like kraftige. Då takka eg ja til eit fellesrom, eg tenkte at eg ikkje skulle ha eit einerom berre fordi eg var kvit. Dei ville ha avføringsprøve og sendte meg til toalettet. Der fann eg eit badekar, og blei oppriktig forbløffa. Noko slikt trur eg ikkje det finst mange eksemplar av her omkring. Før eg sette meg til såg eg at der ikkje var noko såpe. Sjukepleiarane på vakt såg dumt på meg då eg presiserte at eg skulle levere avføringsprøve og spurde etter såpe. Såpe hadde dei ikkje, sa dei. Denne gongen tok eg ikkje eit nei for eit nei, og etterkvart fekk eg låne eit såpestykke den eldste sjukepleiaren hadde i lomma. Eg var godt fornøgd med eigen innsats i kampen for hygiene. 

Alle pasientar blei tatt godt hand om av ei familiær kvinne natt og dag. Dei rulla ut ei matte kvar og la seg mellom pasientsengene. Perifer familie og meir eller mindre kjente vener kom innom med mat og drikke. Ein mann i hjørnet låg og stønna heile natta. Fellesrommet var ikkje akkurat stille og fredeleg, så eg angra ikkje på at eg gjekk opp nokre hakk i standarden i mitt andre besøk til dette sjukehuset. 

Spel med historisk bakteppe

5. klasse i Otici skulle ha om desimaltal, så eg sette meg i det kreative hjørnet. Ein time etter hadde eg snekra ei historie om Okot Alex frå Gulu som blei desperat forelska i ei jente frå Kampala. Han reiste til jenta, men blei utsett for ei ulukke på vegen. Reisestrekninga blei delt inn i tidelar og hundredelar etterkvart som komplikasjonane dukka opp. Av og til fekk Okot sitte på med nokon ein del av vegen. Eg fortalde historia til elevane i karikert Hollywood-stil. Sjangeren slo an, dei fulgde godt med og klappa når Okot kom til Kampala. På tavla teikna eg ei tallinje frå Gulu (0,00) til Kampala (1,00) og demonstrerte etter beste evne korleis dei kunne få med seg alle hundredelane ute på bakken. Gruppevis gjekk dei laus på jorda med pinnar og steinar med vekslande hell. Nokre av dei kom på at det kunne gå lettare med kritt. Dei fekk ein terning kvar og måtte finne spelebrikker sjølv. Kvar spelar skulle trille to gongar, ein gong for tidelar og ein gong for hundredelar. Terningkasta viste kor langt Okot fekk sitte på med forbipasserande. Så var det berre å sjå kven som fekk Okot først til Kampala. Fem av seks grupper kom til Kampala, og fleire fekk gifta seg med jenta og reist tilbake igjen til Gulu. Dei spelte med iver og glede. Fleire mattelærarar kom og ville lære spelet. Etterpå viste eg lærarane Simon og William fleire titals variantar av tallinje spel. William kom sjølv på eit spel basert på deling. Her trur eg det kan bli ein god del speling framover. 

1500000 kort

William, viserektor på skulen i Otici, skulle ha matematikk i sjette klasse. Vi såg igjennom kofferten med undervisningsmatriell frå Apeltun skole og han plukka ut 10 kortstokkar. Der var det under 30 elevar, så overgangen frå 150 var enorm. Utruleg herleg å kunne rusle rundt og inn imellom elevar. Her kunne ein få oversikt over kva kven gjorde. Han starta med å legge saman to tal som blei nesten ein og ein halv million til saman. Elevane talde opp kort til einarar, tiarar og hundrarar, men så kom dei til kort. Eg foreslo å måle høgda på dei 500 korta vi stabla i ein stabel for så å la elevane gruppevis prøve å finne ut kor høg ein stabel med ein og ein halv million kort ville bli. Tanken min var at dei sikkert kunne trenge å få synleggjort kor stort dette talet faktisk var. Stabelen med 500 kort var 15 cm høg. Det virka ikkje som om elevane var vane med slike opne unøyaktige oppgåver, men dei kom etterkvart i gang og gav sine svar. Både elevar og lærarar blei høgst overraska då vi estimerte høgda til 450 meter! Vi gjekk ut og målte langs bakken for å vise denne lengda, men vi gav oss når vi hadde målt opp 100 meter. Alle var einige om at dette hadde blitt ein inponerande stabel med kort. Så kom det ei skikkeleg regnskur.

To gutar sklir rundt i gjørma etter den heimelaga ballen

Abakus

Simon skulle ha mattetime i tredjeklasse på skulen i Otici. Han skulle ha om abakus med tre desimalar. Vi blei einige om å ha timen i lag. Nokon konkret abakus hadde dei ikkje så eg ba ein elev frå 7. om å hente tre lange pinnar. Tellepinnar i buntar hadde eg fått 6. klassen til å lage dagen før, så eg fekk ein frå 6. til å hente desse. Her i landet er det vanleg å sende elevar til å gjere kva som helst for lærarar. Vask latrina. Kjøp lunch. Ber stolen. Hent vaskevatn. Då eg hadde fått på plass det lokalproduserte undervisningsmateriellet starta Simon timen. Han er flink å forklare, elevane strakk hals og fylgde interessert med. Vi plukka frivillige elevar til å halde ei hand rundt ein lang pinne for å representere perler på ein abakus. Når ein elev heldt ei hand rundt ein lang pinne, fekk han ein enkel tellepinne, ein tiarbunt, eller ein hundrarbunt i den andre handa for å vise kva verdi handa på abakusen representerte. Det var stor iver i den store stråhytta foreldre har sett opp i mangel på nok klasserom. Alle ville hjelpe til å representere forskjellige tal på denne abakusen. 

Etterpå fekk elevane nokre oppgåver der dei skulle skrive kva tal nokre abakusar representerte. Sjeldan har det vore så kjekt å rette elevbøker. Det fanst nesten ikkje feil mellom dei 70 elevane. Simon er strålande fornøgd og seier han vil bruke dette undervisningsmateriellet framover.