På menyen

Anne poundar peaneter

Tante J siler peaneter

Første måltidet er "tea", som skildrar den viktigaste komponenten på menyen. Det er mykje energi i tre skeier sukker, varmt vatn og ei teskjei teblad må vete. Attåt blir det servert anten steikte "groundnuts" (peaneter) og soyabønner, bollar eller loffskiver. Loff er eksklusivt. På loffskivene får ein av og til odi (peanøttsmør) men stort sett tek me dei utan. Ein sjeldan gong får me casava, ei rotfrukt som liknar på poteter. Både eg og Endre stussa litt over at dei drikk varm drykk i eit ellers varmt ver. Endre har gjort opprør og tek stort sett kaldt vatn i staden. Eg har blitt merkeleg glad i søtdrikken som kompensasjon for ein ellers godteri-fri diett.

Endre nyt ein varm lunsj

"Tea" vert servert mellom 7 og 7.30, og det neste måltidet er lunsj rundt 13.30 (visst me er heldige: det er ikkje alltid lett å vete når det er mat). No er me stort sett SVOLTNE, så det er fint at lunsjen er tilnærma lik ein middag. For folk her blir ikkje dagen den same utan varm lunsj, og niste veit dei ikkje kva er. Ofte får me servert bønner i saus med posho (maisbrød) til. Ellers kan ein variere med erter i staden for bønner, og poteter eller casava i staden for posho. No er det om og gjere å fylle godt opp, for "supper" er ofte ikkje klar før 8.30 om kvelden.

Bønner er godt! (Endre protesterar; det kan bli nok)

"Supper" tilsvarar vår middag, og kan bestå av ein rekke rettar. Standardrettar er bønner, posho og "greens". "Greens" er blad som dei lagar ei stappe av. Truleg svært sunt, og ikkje så verst på smak. Av og til får me servert biff i ein god kjøttsaus. Biffen kjem med beina på, og et er bra å halde i noko når kjøtet er litt seigt. Det er nok ikkje så lett å mørne kjøt i denne varmen. Fisk er også ein vanleg rett, som også kjem med bein på i tillegg til hud og hår. Endre fekk servert fiskehaudet første gong me fekk fisk, og lurte på om han kunne byte. Dei andre ville gjerne ha det, for augene skal vere gode. Ein rett som eg er begeistra for er hodekål, steikt i tynne strimlar med løk og olje. Det er snadder.

Biff. Her må biff småkokast i fleire timar for å mørne litt.

Høy og søtpotet

Husmor skjer kjøtet

Ein dag fekk me eitt nytt familiemedlem til gards. Det var ein hane-kylling. Han hadde knebla føter fordi han ikkje skulle stikke av. Han skulle helst ikkje stikke av fordi han var kveldsmaten denne dagen. Eg vart spurt om eg hadde slakta kylling før og om eg ville ta denne. Eg gremja meg ved tanken og dei såg nok på kroppsspråket at eg ikkje var gira. Eg kunne bli med å strippe den for fjør etterpå. Hyttekameraten til Endre skar over strupa på kyllingen og blodet rann. Eg sukka letta; "Now its dead". Men det var den ikkje meinte dei, den sprella fortsatt. Slaktaren knakk so nakken, men den ville visst ikkje gje seg og "døde" ikkje før lenge etterpå i følgje dei.

Jentene er vane med å slakte

Her er nokre representative bilete frå marknaden som viser kva me har på menyen:

Kvinne sorterer ris

Groundnuts, soyabønner, sesamfrø

Assorterte bønner

Tørka pilapia

 Tørka småfisk

                                          

Friminutt

I friminutta hoppar elevane slyngplante og spelar fotball med ein ball av heimesurra plastposar. Dei driv med akkurat det same som elevane heime. Inspeksjon eksisterer ikkje. Korleis elevane har det seg i mellom virkar ikkje å vere eit tema. Det ser ut til at dei trivast og har det fint. 

"Marking"

Etter kvar time rettar lærarane alt alle elevane har gjort. Dei set ei raud hake over arbeidet om det er rett. Etter ein dobbeltime i matematikk samla eg inn denne stabelen til "marking". 

Då eg hadde retta nokre timar, hadde eg ikkje kome særleg synleg ned i stabelen. Dei andre lærarane rista på hovudet då eg sa at eg hadde gitt 14 oppgåver. Lærarane løyser problemet med høge rettestablar ved å gje ferre oppgåver. Tre fire oppgåver meinte dei var passeleg i min klasse. Slik praksis fører til at lærarane driv med mykje tavleundervisning og lite individuelt arbeid. Gruppearbeid har eg ikkje høyrt om her. Alle lærarar eg har møtt driv på med slik  (i mine auge) overdriven retting. Også lærarar frå andre skular. Så langt ser det ut til at elevane ikkje får positive tilbakemeldingar frå skulen på andre måtar enn gjennom denne rettinga. Tanken på å endre praksisen virkar heilt fjern. Når eg snakkar med lærarar om å endre på denne praksisen får eg forbløffa reaksjonar. Eg kunne like gjerne foreslått å flytte all undervisning opp på taket på skulen. 

Skal eg lukkast med å endre på denne praksisen, må eg gå forsiktig fram. Greier eg å vise eit godt alternativ, trur eg andre lærarar kan revurdere praksisen. Når kun 5% av fjordårets 5. klasse stod på eksamen og fekk forstsette i sjette meiner eg dette vitnar om stor mangel på forståing. Etter ei lita prøve har eg valt ut 13 av dei flinkaste matematikkelevane. 

Desse 13 har eg samla fleire gongar for å lære dei korleis dei kan lede kvar si gruppe. Eg har tatt for meg motivasjon, meistringsforventning, meistringsoppleving, verdien av å forstå eit tema, og korleis ein bør oppføre seg som leiar. Tanken er at desse elevane skal fungere som leiarar i kollokviegrupper der elevane kan forklare kvarandre matematiske problem. Dersom ein gruppeleiar ikkje greier å forklare ein elev eit problem, skal gruppeleiaren ta eleven med til meg slik at eg kan prøve å forklare. 8. februar hadde vi samling frå fem til seks på kvelden. Dette tidsrommet var det einaste ledige på timeplanen dersom alle lærarar dukkar opp. Vi skal samlast kvar dag i dette tidsrommet framover. Eg brukte tida mi på å prøve å få kvar og ein av elevane til å forstå oppgåvene frå mattetimane tidlegare på dagen. Det verka som om dei aldri har opplevt at ein lærar tar seg tid til enkeltelevar på denne måten. Når eg gjekk rundt og forklarte, retta elevane oppgåvene til sine medelevar. 

No har gruppeleiarane begynt å forklare oppgåver til kvarandre. Mange av dei er flinke, men dei er veldig sjenerte. Om nokre veker vonar eg at desse elevane greier å hjelpe sine medelevar til å forstå det som foregår i undervisninga. 

Lærar i Gulu

Barneskulen eg jobbar på har godt over 1000 elevar. Her er omlag 17 lærar. Det er litt vanskeleg å slå fast nøyaktig då lærarar som blir forflytta vanlegvis ikkje dukkar opp før ut i andre veka. Lærarstaben arbeider under harde kår med løn ein ikkje kan leve av. Likevel virkar det som om dei fleste trivst godt. I lunsjen kosar vi oss med maisstappe og bønner. Lærarar skal visst nok stille opp 0730, men eg har vore nummer ein, to eller tre klokka åtte heile veka. Resten kjem dinglande og er stor sett på plass til ni. Om ein klasse blir sitjande åleine utan ein lærar i ein times tid, er ikkje det noko heft. Kjem elevane for seint til oppmøte klokka åtte, får dei oppgåver som å slå graset. Eg finn ikkje heilt roa i kroppen når ein flokk med ungar svingar med reiskapane så jorda sprutar. 

Så langt har eg fått omlag130 elevar i klassen min, men dei seier talet kjem til å stige over helga. African time strekk seg gjerne ei veke etter skulestart. Eg skal undervise denne 6. klassen i matematikk. 5% av fjordårets 5. klasse stod på matematikkeksamen og fekk fortsette i min 6. klasse. Dei som strauk må gå om att 5. klasse. Restan av årets 6. klasse går om att etter at dei strauk i fjor. 

Elevane sit så tett at det tar eit halvt minutt å forflytte seg fire meter nedover den breiaste opne gangen mellom benkane. Ein kan ikkje forflytte seg mellom elevane om ein vil at dei skal fylgje med. Ein lærar har veldig god kontroll på klassen, men eg har sett andre slite litt meir. Blir det for mykje uro blir ein elev sendt for å finne ein pinne. Har ein bråkmakar utpeikt seg får han "one or two cups of tea". Uttrykket pyntar godt på praksisen med fysisk disiplinering. Ute på plassen trekk elevane seg vekk frå høgrøsta lærarar slik strandreker skvett tilbake når ein stikk ein finger i vatnet. 

Lærarane her er verkeleg gode til å få elevane til å følge med. Dei skriv flittig på tavla medan elevane les høgt eller svarar på spørsmål i kor. Det går sjeldan meir enn eit minutt mellom kvar gong elevane må sei noko. Handsopprekking er også mykje brukt. All undervisning skal gå på engelsk etter fjerdeklasse. I videoklippet  nedanfor seier elevane: "Find the product of the value of five and the value of three in the number 65213." 

Som du høyrer er den afrikanske aksangen ikkje akkurat anonym. Elevane forstår ikkje så godt engelsk og slit med min aksang. Heldigvis er eg ikkje like utydeleg og vanskeleg som amerikanarane, seier lærarane. Vonar komunikasjonen glir lettare etter kvart. 

Acholi Inn -bli med på eit femstjerners i Gulu

Tidleg vart me tipsa om kvar me kan finne det einaste badebassenget i Gulu by, og det er på Acholi Inn. Me har spart på denne utflukta til no, og var spente på kva opplegg det var.

(I mangel på passande bilete ser me her Endre saman med tre ukjente som gav oss tillatelse å lunsje atmed benken deira.)

Acholi Inn har rykte på seg å vere det finaste hotellet i Gulu, markert med fem stjerner. Dette syns eg og Endre var litt pussig, etter nærare observasjon. Bygningane verka store og fine, men med ein kombinasjon av nytt interiør og gamle shabby møblar. Plastborda måtte ein flytte forsiktig på for at beina ikkje skulle dette av, og solsengene var hardt medtatt.

Sjølve badebassenget såg lovande ut, flislagt og innbydande blått. Me betalte for ein dags symjing og gjekk inn i garderobene. I jentegarderoba mangla det dører til dei to toalettbåsane (det hadde heller ikkje vore plass til noko dør). Døra ut til gangen hadde lås, men gjekk ikkje an å late att. Endre fekk dør til toalettet i si garderobe, men ikkje dusjforheng. Det var heldigvis lite folk som bada så tidleg på dagen, så me kunne styre oss sjølve.

Å ligge å plaske i eit kjølig basseng var heilt topp! Sjeldan har me hatt muligheit til å røme varmen når me ville, og etter kvart bad sat me å slappa av ved bassengkanten. Me bestilte lunsj etterkvart, egg og bacon til meg, snack-basket til Endre. Etter ei stund kom servitøren tilbake ein gong og sa dei ikkje hadde bacon. Eg kunne imidlertid ta ein club sandwich. Ein halvtimes tid etter Endre hadde bestilt kom han ruslande tilbake ein gong til. Snack-basket lot seg ikkje gjere, men Endre kunne og ta ein club sandwich. Den kom etter at me hadde delt min, og Endre hadde fått seg nok ein svømmetur.

Tilbake i garderoba måtte eg for å gjere mitt fornødne, og sat no der halvegs på utstilling då ei mor med to barn kom inn for å dusje. Sikkert ikkje ein spesielt uvanleg situasjon her, men det føltes litt rart.

Om ikkje Acholi Inn fortener 5 stjerner, skal dagen få terningkast 5, for det er luksus å kunne kjøle seg ned når ein vil!

I mangel på passande bilete: Her inne på kokekjøkenet var det i allefall varmt.. Acholi ordtak: "Ingen kvinner er gjestar, føl deg som heime og bli med og kok" (eller noko sånt).